KEDİ: BAŞVURU KİTABI

1. Bölüm: Kedinizi seçmek
Kedi almadan önce kendinize sormanız gereken bazı sorular
Kediler hakkında her şeyi ve kedi alabileceğiniz yerleri öğrenmeden önce yapılması gereken şey kendinize bir kediye iyi bir yuva verip veremeyeceğiniz sorusunu sormanızdır. Biliyorum değindiğim konu sizi yanlış yöne sokabilir. Bir sürü evsiz kedi varken ev bulamadığı için ötanazi edilen bu kadar kedi varken bu sorulara neden cevap vermek zorunda olduğunuzu merak edebilirsiniz. Fakat bu sorunun dayanağı pozitif düşünmelerine rağmen herkesin bir kediye iyi bir yuva veremeyebileceği gerçeğidir. Hayvan barınakları çok kalabalıktır ve hayvanların buralarda olma nedenleri sahiplerinin onlardan bıkmaları nedeniyle onları sokağa bırakmalarıdır. Şimdiki soru kendinize sormayı düşünemeyeceğiniz bir sorudur fakat problemin değil çözümün bir parçası olmak istiyorsanız o zaman tüm içtenliğinizle kendinize eğer bir kedi olsaydınız kendi evinizde yaşamak isteyip istemeyeceğinizi sorun.

Bir kedinin sorumluluğunu almanızdan önce hayat tarzınızla ilgili birkaç şeyi gözden geçirelim. Bazılarınız farkında olsanız bile bir kedi almaya karar vermeden önce göz önünde tutmadığınız bazı şeyler vardır.

Temel sorular
Ev sahibiniz kediye izin veriyor mu?
Ev kendinize aitse o zaman bir kedi almak için izin istemenize gerek yoktur fakat kiralık bir apartman dairesinde yaşıyorsanız evcil hayvana izin verilip verilmediğini öğrenmek zorundasınız. Sözleşmenize evcil hayvan besleme yasağı koyulmamışsa sorun yoktur—fakat çoğu ev sahibi özel bir madde koyar. Sözleşmede evcil hayvan yasaktır maddesi varsa çoğu insan "Bu sadece bir kedi ev sahibi nereden bilecek" der fakat böyle diyerek kendinizi ve kedinizi riske atıyorsunuz. Ev sahibi evinizi kontrol etmeye veya tamir amacıyla evinize gelirse yakalanabilirsiniz. Kendinize sormanız gereken asıl soru şudur: Ev sahibiniz durumu anlar ve de ya evimden çık ya da kedini at derse kediniz için evden çıkar mısınız? Çünkü eğer emin değilseniz ya da cevabınız hayırsa o zaman bencilce davranmayın ve bir kediyi evsiz kalma riskine sokmayın. Kedinizi bir barınaktan aldıysanız oraya geri dönmek onun için daha stresli olacaktır. Hiçbir evi olmamış kediye göre bir ev bulup kaybetmiş kedi için evsiz kalmak daha zordur. Onun gelişi hayatınızı zora sokacaksa bir kediyi hayatınıza sokmayın. Evinizde kedi beslemek için izin aldığınızda bunu yazılı olarak isteyin çünkü ev sahibi karar değiştirebilir bu sebepten kedinizi koruma altına almalısınız.

Ailede allerji var mı?
Evinizde başkaları varsa allerjileri olup olmadığını öğrenmelisiniz kedi bir allerjik durumu ortaya çıkarabilir. Eğer bu konu hakkında bir bilginiz yoksa o zaman bir test yaptırın: O kişiyi bir kedinin bulunduğu odaya koyun kaşınma, gözlerinde sulanma, hapşırma, boğazında sıkışma ve diğer belirtiler var mı bakın. Bu size allerji olup olmadığını gösterir fakat bazı insanlarda allerjinin oluşması ve semptomların ortaya çıkması için aylar gereklidir. Antihistaminik ilaçlardan allerji aşılarına kadar çeşitli çözümler olsa da o kişiye bir kediyle yaşayıp yaşamak isteyip istemediğini sormalısınız. "Kedi ve insan" adlı 8. bölümde allerjik reaksiyonları azaltmakla ilgili sayısız öneri bulacaksınız. Evinizdeki allerjik kişinin bir kediyle yaşamak uğruna hayatından fedakarlık yapıp yapamayacağından emin olun.

10 - 20 yıl kulağınıza nasıl geliyor?
Evde yaşayan genç sağlıklı bir kedi hayli uzun yaşar.

Okul öncesi yaşta çocuğunuz var mı?
Küçük yaştaki çocuklar kedilere nazik ve dikkatli bir şekilde nasıl yaklaşacaklarını anlamak konusunda zorluk çekerler. Sonuçta çocukta tırmık, duygusal yıkım ve kedide fiziksel zarar oluşabilir. Eğer çocuğunuz küçükse ona kediyi hangi zamanlarda ve nasıl kucaklayacağını veya kediyi kucağına almaması gerektiğini sadece belirli zamanlarda kedinin başını okşamasına izni olduğunu öğretmek konusunda kendinize güveniniz var mı?

Bir kediye 20 yıl bakabilecek finansal durumunuz var mı?
Bir kedi mali açıdan bakılacak olursa size lüks gelmeyebilir fakat şu an aklınıza bile gelmeyen birçok masrafa yol açar. Tabi herkes ne olacak yalnızca bir kedi der fakat öğünlerinin yüksek oranda protein içermesi gerektiğini şu an dikkate almayabilirsiniz ve bu da bayağı masraflıdır. Bu kedi kumu için de geçerlidir gözünüze ucuz gelebilir ama yıl boyunca bu kum paketlerinden çok sayıda alacaksınız. Ve bir de ciddi bir gider oluşturan veteriner masrafı var: akıllıca davranmak isterseniz (ve imkanınız varsa) kedinizi alır almaz ona sağlık sigortası yaptırmalısınız. Sigortanın iyi bir finansal hamle olduğuna inanmıyorsanız ilk veteriner faturanızı elinize aldığınızda ve sağlık sigortasının da faturadaki miktarın büyük kısmını karşıladığını öğrendiğinizde bunu iyi bir anlaşma olarak değerlendireceksiniz. Kediniz için veterinerlik sektöründe yaşanan gelişmelerden yararlanmak size hayli pahalıya mal olur ancak kedinizi çok sevince o yaralandığı veya hastalandığında onu iyileştirmek için her şeyi yapmak isteyeceksiniz. Bazıları ise kötü bir şey olmaz umuduyla yola çıkar. Fakat sağlık giderlerini ödeyebilecek durumda olup olmadığınızı düşünmeniz çok daha akıllıca bir davranış olacaktır ve de bunları karşılayamamanız durumunda hissedeceğiniz duyguları. Kuşkusuz yavru kedinize hiçbir şey olmamasını umut ediyorum fakat kararınızı verirken dikkate almanız gereken bir para bu. Aşağıda sigorta bölümüne bir göz atın ve durumunuza uygun olanlardan birini seçin.


Evde yalnız kalan kedi: Yaşam tarzı meseleleri
Evin dışında çok uzun zamanlar mı geçiriyorsunuz?
Gerek iş gerekse seyahat olsun dışarıda geçirdiğiniz zaman eve nazaran daha mı çok: yaygın inanışın tersine kediler uzun saatler boyunca yalnız kalmaktan hoşlanmazlar ve yanlarında arkadaş ya da ilgilerini çekecek bir şey olmayınca başka canlılar gibi depresyona girip sinirlenebilirler. Zamanınızı paylaşmak amacıyla bir kedi istiyorsunuz yoksa bir hayvanla hayatınızı geçirmenin anlamı ne?

Kediler evde yalnız kalmayı sevmezler
Bir kedi almak istemenizin sebeplerinden biri de günlerce evde yalnız da kalsa problem çıkarmaz şeklindeki duyumlarsa bir daha düşünün. İnsanlar kedileri saatlerce ya da günlerce yalnız kaldığı halde bilmediklerinden de olsa onların mutlu olduklarını varsaydıkları için kedileri hakkında duyarsızlar. İnsanların kediler hakkında etraflarından duydukları kedilerin yanlarında hiçbir insan olup olmamasını umursamayan bağımsız canlılar oldukları yönündedir ve bu yüzden evlerine aldıkları kediyi de bir süs eşyası gibi görüyorlar. Sanırım kısmen kedi sahibi olmayı çok daha kolay bir hale getirdiğinden bu mantıksız ve hatalı bilginin gerçek olduğuna kendimizi inandırıyoruz.

Kendinizi kedinizin yerine koyun
Seçme şansı verilse bu dünyada düşünen ve hisseden ne türden bir canlının tamamen yalnız yaşamak isteyeceğini düşünelim. Günlerini tek başına geçirmekten mutlu olacak tek ev hayvanı kaplumbağadır herhalde (yine de bundan emin olamam çünkü kaplumbağalarla ilgili bir kitabım yok). Uzun bir süre yalnız bırakılan kedi küskünlüğünü belli etmeyip depresyona girmeyebilir ama canı sıkılmıştır ve kendini yalnız hissediyordur. Kedi mutsuzluğunu ister içine atsın ister aşırı yalanma veya tuvalet kabı problemleri gibi yollardan sıkıntısını veya sinirini göstersin evde durmayan kişiler için en iyisi kediye arkadaşlık etmesi için eve başka bir kedi almaktır. Bu kediler için tavsiye edilen bir yaşam tarzı olarak her zaman evde yaşayacak olan kediler için en doğrusudur.

Zaten bir kediniz var mı?
Başka bir kedi almak istediğinize karar vermeden önce kararınızın evdeki diğer kedi ya da kediler için uygun olup olmadığından emin olun. Evde birden fazla kediniz varsa birden fazla kedi ile ilgili olan 2. bölümü okuyun. Kedilerin alanlarını aşırı sahiplendiklerini unutmayın bu nedenle evinize başka bir kedi alacaksanız kedileri uygun şekilde tanıştırmalısınız (bir sonraki bölümde anlatılmıştır). Çok sayıda tuvalet kabı için evde yeterli odanız olmalı ve yalnız başlarına kalmaları için onlara ihtiyaçları olan sessiz ortamı sağlayan yüksek ve alçak yerler hazırlanmalıdır. Bunu sağlayamazsanız ne şu an sizinle yaşayan ne de düşmanca karşılanarak hayatı cehennem olacak yeni kediye iyilik yapmış olursunuz. Birden çok kediniz olması fikrini hayli benimsemiş olmanız önemli değildir kedinizin yalnızlık çektiğini düşünüyorsanız eve yeni bir kedinin gelişine bir de onun gözünden bakın. Size iyi bir şey gibi gelse de kediniz tam tersini hissedebilir özellikle de evde ona arkadaş olması için kendisini gece gündüz rahatsız ederek hayatını çekilmez kılacak bir yavru kedi almayı düşündüğünüz yaşlı bir kediniz varsa.

Bir istisna: Aynı anda iki kedi birden almak
İki kedi birbirine arkadaş olarak siz dışarıdayken iyi bir yaşam sürebilir. Bu ayrıca dışarıda çok zaman geçiriyorsanız yalnız kedinin üzerinizde yaratacağı duygusal yükü hafifletir ve suçluluk duygusunu azaltır. Eğer yavru kedi alacaksanız ona vereceğiniz en güzel hediye kardeşlerinden birini de eve getirmenizdir. İkisi birbirini tanıdığı için güven içerisinde ve arkadaşça evinizdeki yaşama ayak uydururlar.

Evcil hayvan sağlık sigortası
Tüm kedi sahiplerine her şeyden önce kedileri için bir evcil hayvan sigortası yaptırmalarını tavsiye ederim. Yeni bir kedi aldığınızda ona hemen sigorta yaptırmanız hayati önem taşır. Birçok insanın bana anlattığı evcil hayvan sigortasını iyi bir fikir olarak gördükleri fakat kedilerinin ciddi boyutta tıbbi bakıma ihtiyacı olana ve günümüzde astronomik boyutlardaki veteriner tedavi masraflarını karşılayacak sigortalarının olmadığını fark edene kadar bunu yaptırmayı erteledikleridir. Tüm gereken kedinizin önceden bir üriner blokaj (kediler yatkındır) komplikasyonu geçirmemiş olmasıdır sonrasında sigortanın güvenli kazancından çok memnun kalacaksınız.

Zaten bir kediniz varsa ve onu hala sigortalatmadıysanız bu sizin için bir fırsat olabilir. Bir dakika bile beklemeyin. Kaza ve hastalıklar en az beklediğimiz veya en az hazırlıklı olduğumuz anda gelir o halde sağlık sigortası tüm problemleri çözüme ulaştıracakken neden işimizi kadere bırakıyoruz?

Sigortalanmaya inanan bir insan mısınız?
Otomobil, ev, eşya, ölüm, kaza vs. gibi sigortalara sahip olabilirsiniz. Evcil hayvan sigortası yapmak isteyeceğiniz başka bir yatırım olabilir. Evcil hayvanınızı sigortalatmak ne kadara mal olursa olsun kedinizde önemli sağlık sorunlarıyla ve bunların prosedürleriyle karşılaştığınızda paranızın karşılığını fazlasıyla alacaksınız. Her sigortada olduğu gibi bir yılı hiçbir talepte bulunmadan atlatırsanız bunu iyi bir yatırımın getirisi olarak düşünün.

Veteriner ücretleri pahalıdır
Kedinizle ilgili büyük sağlık kararları alınmasında çoğunlukla gelişmiş tıbbi teşhis cihazların rolü vardır. Kedilerde uygulanan operasyonlar o kadar gelişmiştir ki insanlara uygulanan birçok komplike yöntem onlara da uygulanmaktadır. Veterinerlerin kullandıkları MR ve CT tarama cihazları insan hastanelerinden alınan eski modellerdir. Veterinerlerin bu teknolojiden yararlanmasına kadar geçen zamanda eskiden insan tıbbında da uygulandığı üzere önceden keşif operasyonu yapılmadan birçok hayvan hastalığı ne teşhis edilebiliyordu ne de bu hastalıkların tedavisi yapılabiliyordu. Ultrason ve röntgen gibi yukarıda sayılan her iki test de çoğu zaman veterinerlerin evcil hayvanınızın rahatsızlığını bulmaları amacıyla kullanılır. Fakat bunlar yalnızca testtirler. Bu testler yapıldıktan sonra ya bir operasyon ya da ilaç tedavisi önerilir. Öyleyse asıl soru eğer doktor size hasta kedinize 1.000 $ tutarında MR çekmek istediğini söylediyse evcil hayvan sigortası yaptırsaydınız size faydası olur muydu? Çocuğunuza teşhis koymak için bir MR veya CT taraması istenirse sağlık sigortanızın bunu karşılayacağı aşikardır ve sigorta yaptırmadıysanız testin ücretini ödemek için başka yollar arayacaktınız. Fakat hasta olan yavru kediniz olsaydı ne hissederdiniz? Pahalı olduğu için bu testi yaptırmaz mıydınız? Onun için elinizden geleni yapmadığınız için kendinize içerleyecek ve vicdan azabı mı çekecektiniz? Ya da ücreti ödeyip sigorta yaptırmadığınız için yakınacak mıydınız? Bugün sigortalı olmak en iyi seçenek gibi görünüyor.

Gün geçtikçe çok sayıda yeni sigorta şirketi açıldığı için 12. bölümde bir liste yaptım ayrıca kitabımın web sitesi www.thecatbible.com'da listeyi güncelledim. Bu bana bu alanda oluşan değişikliklere göre bazı şirketleri ekleyip kaldırma esnekliği sağlıyor.

Evcil hayvan sigortası nasıl işler
Sigorta önceden var olan hastalıkların tedavisini karşılamaz. 
Kedinizin anlaşılması zor veya pahalı bir sağlık sorunu varsa özellikle de büyük bir miktar için talepte bulunduğunuzda sigorta şirketi sizden kedinin önceki veteriner kayıtlarını isteyecektir. Mesela California’da bir kedi evlat edindim ve ona sigorta yaptırdıktan az bir zaman sonra New York’a taşındım ondan hemen sonra bir sağlık problemi ortaya çıkınca sigorta şirketi haliyle önceki tüm veteriner kayıtlarını görmek istedi. Onu henüz evlat edindiğim ve barınağın kayıtlarında böyle bir problem gözükmediği anlaşılınca ödemeyi yaptılar.

10 günlük bir bekleme süresi vardır. Evcil hayvanınızı sigortaya kaydettikten sonra genelde 10 gün civarında olan bekleme periyodu boyunca sigorta şirketine talepte bulunamazsınız. Böyle olduğundan insanlar evcil hayvanlarına acil sağlık müdahalesi gerek olduğu anda onlar için hemen sigorta yaptırmaya koşamıyorlar insanlara yapılan sigortada da aynı koşullar var. Ama belgeyi imzaladığınız anda bu 10 günün kediniz için kazasız ve hastalıksız geçmesi için dua etmeye başlayabilirsiniz.

Taleplerde yıllık limit vardır. Sigorta şirketi hesabın yüzde yüzünü ödemeyebilir fakat diğer alternatifleri de yener. Evcil hayvanınız hasta olduğu için endişe içinde kıvranıyorsanız ve bunun üzerine bir de büyük bir fatura bindiyse sigortanın üzerinizden alacağı yükle çok rahatlayacaksınız.

Veteriner masrafını siz ödersiniz sigorta şirketi size geri öder. Evcil hayvan ve insan sigortası arasındaki bir fark da veteriner sigorta planına dahil olmak zorunda değildir ve fatura sizin yararınıza işlemez. Sigortacılar sizden (sizin tarafınızdan ödenmiş olan) fatura ile birlikte veterinerin imzaladığı teşhis ve tedavi formunu isterler. Sigorta şirketi talebinizi dikkate almak için birkaç hafta veya ay içerisinde evrakları göndermenizi isterler bu nedenle makul bir düzen kurarsanız bunlar sizin için bir problem yaratmaz.

Sigorta şirketleri veterinere ne yapması gerektiğini söylemez. İnsanlardaki sağlık sigortasının aksine veteriner sigortacılar tarafından denetlenen bir sağlık şebekesinin parçası değildir. İnsan ve hayvan sağlık bakımı arasındaki bu fark size fayda getirir çünkü evcil hayvan sigortacılarının veterinerin karar alma sürecinde hiçbir etkileri olmaz. Her veteriner kendi seçimlerini belirleyen (şimdilerde insan sağlık sektöründe olduğu gibi) bir sigorta şirketi yüzünden endişe duymadan tüm hayvanlar için en iyisi olduğuna inandığı şeyi yapar. Evcil hayvan sigortacıları daha fazla güçlenirlerse olacaklardan endişe duyan ileri görüşlü veterinerler var.

Çok sayıda evcil hayvan için genellikle indirim yapılır. Birden fazla sayıda kedi ve/veya köpeğiniz varsa bunların hepsine sigorta yaptırmak istediğinizde indirim alacaksınız. Hayvan başına ödenecek ücret yaşa dayalıdır yaşlı hayvanlara sigorta yapma ücreti gençlerden fazladır. Bu ise kedilerin yaşlandıkça daha çok sağlık bakımına ihtiyaç duyduklarını gösteren aktüeryal tabloya göre oluşturulmuştur. Benim size tavsiyem hayvanınız yaşlıysa primler arttığı için ve yaşı nedeniyle hareketsiz olduğundan daha güvenli bir yaşamı olacağını zannederek sigorta yaptırmaktan vazgeçmemenizdir. Bu durumda başınıza gelecek olan laboratuvar testleri, röntgenler ve ilaçlar ile birlikte gelen koca bir faturanın yaratacağı karın ağrısıdır.

Kedinizin problemi düzenli gittiğiniz veterineri aşacak boyuttaysa veterineriniz sizi uzmanlardan oluşan bir hastaneye gönderebilir:oftalmoloji (göz), ontoloji (kanser) vs. gibi alanlarda eğitim ve derece alan veterinerler bulunur. Buraların bekleme koridorlarında sigortaları olmadığından kedilerinin tedavisi için 5,000-10,000 $ harcayan evcil hayvan sahipleri gördüm. Bu insanlar böyle anormal büyük faturalar altında ezilecek olan sıradan çalışanlardır ama kedilerini ailenin bir parçası gibi görürler ve onların sağlığı için veya onları yaşatmak için her şeyi yaparlar.

Kanser tedavisi için ek prim ücreti istenir. Hastalığı tedavideki yüksek ücretler nedeniyle ve kansere yakalanan çok sayıda kedi ve köpek olduğundan sigorta şirketinin kanser tedavisini karşılaması için ek prim ücreti istemesi gayet doğaldır. Yalnızca az bir ek primle evcil hayvanınız kanser olursa teşhis ve tedavide sigorta kapsamınız artar. Günümüzde kansere yakalanan evcil hayvan sayısındaki üzücü artışı ve ayrıntılı teşhis ve tedavi yöntemlerini düşünürsek bu çoğu insan için akıllıca bir seçim olacaktır.

Sigorta sahipleri tedbirli olsun: Birkaç açık kapı. Evcil hayvan sigortası yapan şirketlerin varlığına minnettarım fakat geri ödeme yapmak en çok sevdikleri işlerden değildir. Genelde bir talebin ne sürede yapılmasını gerektiğini belirleyen kurallar vardır, ödemeler çok hızlı yapılmayabilir onlara telefonla ulaşmanız zor olabilir ve bir faturada yazan miktarı ödemeyi reddederlerse sizden yazılı başvuru ve ödemeyi tekrardan değerlendirmeleri için de daha fazla evrak isterler. Tüm bunlar can sıkıcı olabilir fakat sigorta şirketlerinin insanlara yaptıkları sigortada uyguladıkları yöntemle aynı görünmüyor mu?